කහ

කහ

Curcuma domestica
කුලය : Zingiberaceae

ඉතිහාසය

ඉන්දියාවේ අවුරුදු 5000 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ කහ භාවිතා කර ඇත. මුලදී, එය සායම් ලෙස වගා කරන ලද්දේ එහි විචිත්‍රවත් කහ වර්ණය වර්ණ ගැන්වීමේ කාරකයක් ලෙස ඉතා උසස් අන්දමින් ක්‍රියා කරන බැවිනි. එහි ඉතා දියුණු භාවිතයන් දැනගත් අතර මිනිසුන් එය රූපලාවණ්‍ය කිරීමේ අරමුණු සඳහා ද අවසානයේදී ඖෂධයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට ද පටන් ගත්හ. පසුව එය කුළුබඩු වර්ගයක් ලෙස ජනප්‍රිය විය. ඉන්දියාවේ ආරම්භ වූ කහ ක්‍රි.ව. 700 චීනයටත් ක්‍රි.ව. 800 නැගෙනහිර අප්‍රිකාවටත් ක්‍රි.ව. 1200 වන විට බටහිර අප්‍රිකාවටත් ව්‍යාප්ත විය. ඉන්පසු එය ලොව පුරා ජනප්‍රිය වීමට පටන් ගෙන තිබුණි. 13 වන ශතවර්ෂයේදී අරාබි වෙළෙන් විසින් කහ යුරෝපයට ගෙන ගිය බව ප්‍රකට කරුණකි.

නිෂ්පාදන සහ ප්‍රයෝජන

කහ සම්පූර්ණ වියළි ස්වරූපයෙන් හෝ කුඩු ආකාරයෙන් වෙළඳපොලේ තිබේ. ව්‍යංජන මිශ්‍රණය සකස් කිරීමේදී එය අමුද්‍රව්‍යයක් ලෙසද භාවිතා කරයි. කහ වලින් තෙල් හා ඔලියෙරොසීන් නිස්සාරණය කරනු ලබන අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් ආහාර කර්මාන්තයේ වර්ණක හා රසකාරකයක් ලෙස භාවිතා කරයි. රෙදිපිළි වල වර්ණ ගැන්වීම සහ විශේෂිත තීන්ත සකස් කිරීම සඳහා ද එය භාවිතා වේ. ආයුර්වේද හා චීන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ කහ යනු පොදුවේ භාවිතාවන අමුද්‍රව්‍යයකි. බොහෝ දුරට එදිනෙදා ජීවිතයේ දි විෂබීජ නාශකයක් ලෙසත් ආගමික උත්සවවලදීත් ඉන්දියානුවන් කහ භාවිතා කරයි.

ප්‍රධාන වගා කරන ප්‍රදේශ

කහ ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් සහ අතරමැදි කලාපවල තනි බෝගයක් ලෙසත් පොල් වගාවල අන්තර් බෝගයක් ලෙසත් වගා කෙරේ. වගා කෙරෙන ප්‍රධාන දිස්ත්‍රික්ක වන්නේ කුරුණෑගල, ගම්පහ, කළුතර, මහනුවර, මාතලේ සහ අම්පාර දිස්ත්‍රික්ක ය.

ප්‍රභේද

දේශීයව වගා කරන ලද ප්‍රභේද ගණනාවක් තිබුණද ඒවා විශේෂයෙන් හඳුනාගෙන නොමැත. ආනයනික ප්‍රභේද ඇත. එනම් ගුන්ටර්, පූනා සහ මදුරාසි මාජල් ය. ඒවා දේශීය ප්‍රභේද සමඟ මිශ්‍ර කර ඇත.

පාංශු සහ දේශගුණික අවශ්‍යතා

පස

බොහෝ පාංශු වර්ග සුදුසු ය. කෙසේ වෙතත් හොඳින් ජලය බැස යන කාබනික ද්‍රව්‍ය බහුල වැලිමය මැටි ලෝම හා වැලි ලෝම පස් වඩාත් සුදුසු පාංශු වර්ග වේ. දුර්වල ලෙස ජලය බැස යන පාෂාණ සහිත හෝ මැටි පස් සුදුසු නොවේ.

දේශගුණය

උන්නතාංශය: මීටර් 1500 දක්වා
වර්ෂාපතනය: සාර්ථක වර්ධනය සඳහා වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර් 1500 හෝ ඊට වැඩි විය යුතුය. කෙසේ වෙතත්, ජල සම්පාදනය යටතේ වියළි කලාපයේ කහ වගා කළ හැකිය.
උෂ්ණත්වය: 20 ºC – 35º C.
pH – 5.5 – 6.5
සෙවන: මධ්‍යම ප්‍රමාණයක සෙවන වඩාත් සුදුසු ය. ඉහළ සෙවන අස්වැන්න අඩු කරයි. පොල් හා කෙසෙල් සමග අන්තර් බෝගයක් ලෙස සාර්ථකව වගා කළ හැකිය.
වාරය: ප්‍රධාන අස්වනු නෙලන කාලය – මාර්තු, අප්‍රේල්
සුළු අස්වනු නෙලන කාලය – සැප්තැම්බර්-ඔක්තෝබර් (ප්‍රධාන වශයෙන් වියළි ප්‍රදේශවල)

බෝග ස්ථාපනය

රෝපණ ද්‍රව්‍ය

මවු රයිසෝම සහ ඇඟිලි රයිසෝම ලෙස රයිසෝම වර්ග දෙකක් තිබේ. මේරූ ඇඟිලි ඉඟුරු වඩාත් සුදුසු රෝපණ ද්‍රව්‍ය වේ. රයිසෝම කැබැල්ලක බර ග්‍රෑම් 30-50 ක් විය යුතු අතර අංකුර 1-2 ක් තිබිය යුතුය. රෝපණ ද්‍රව්‍ය රෝගවලින් තොර විය යුතු අතර ඉහළ අස්වැන්නක් ලබා ගත හැකි වගාවකින් තෝරා ගත යුතුය. සිටුවීමට පෙර, රයිසෝම දිලීර නාශකයක (මැන්කොසෙබ් 30g ක් ජලය 10Lක) මිනිත්තු 5 ක් පමණ ගිල්වා තැබිය යුතුය. හෙක්ටයාරයකට කිලෝග්‍රෑම් 1500-2000 ක් අතර රෝපණ ද්‍රව්‍ය අවශ්‍ය වේ.

ක්ෂේත්‍ර රෝපණය

කහ රෝපණය කරනුයේ පාත්ති හෝ වැටි වල ය. ක්ෂේත්‍රය සෙන්ටිමීටර 35-40 ක් පමණ ගැඹුරට සීසෑම කළ යුතු අතර, කැට පොඩි කිරීම කළ යුතුය. පාත්තියක පළල අඩි 4 ක් වන අතර නිර්දේශිත දිග අඩි 10 ක් වන නමුත් එය පවතින ඉඩ ප්‍රමාණය අනුව වෙනස් වේ. කෙසේ වෙතත්, පොල් පළල හා දිග සමඟ අන්තර් වගා කරන විට පවතින ඉඩ ප්‍රමාණය අනුව වෙනස් කළ හැකිය. පාත්තියක උස සෙන්ටිමීටර 20 ක් පමණ වන අතර කාණු, පාත්ති අතර කාණු වල ගැඹුර යුක්ත වන සේ සකස් කළ යුතුය.
පරතරය – පේළි අතර – 30cm
ශාක අතර – 30cm
පාත්තියකට පේළි 03 ක් හෝ 04 ක්
රෝපණ ගැඹුර – 5-7.5cm
වර්ෂාවට පසු රෝපණය කළ යුතුය. පාත්තිවල ප්‍රමාණවත් තෙතමනය නොමැති නම් වාරි ජලය සැපයිය යුතුය.

බෝග කළමනාකරණය

වසුන් යෙදීම

තෙතමනය ආරක්ෂා කිරීම සහ වල් පැලෑටි යටපත් කිරීම සඳහා වසුන් යෙදීම වහාම කළ යුතුය. දහයියා, කොහු බත්, වියළි කොළ හෝ ග්ලිරිසීඩියා කොළ වඩාත් සුදුසු වසුන් ද්‍රව්‍ය වේ.

පොහොර නිර්දේශය

කාලය කාබනික පොහොර (හෙක්ටයාරයකට මෙ.ටො.) යූරියා
(හෙක්ටයාරයකට කි.ග්‍රෑ.)
TSP (හෙක්ටයාරයකට කි.ග්‍රෑ.) MOP (හෙක්ටයාරයකට කි.ග්‍රෑ.)
මූලිකරෝපණය කරන අවස්ථාවේ දී 20 (පාත්තියකට 50g) 100
1 වන යෙදීම මාස 01 කට පසු 65 100
2 වන යෙදීම මාස 03 කට පසු 65 100

වල් නෙලීමෙන් පසු පොහොර යොදන අතර පස සමඟ මිශ්‍ර කළ යුතුය. ඊට පසු පාත්ති වසුන් කළ යුතුය. වර්ෂාව සමග පොහොර යොදනු ලැබිය හැක. නැතහොත් පොහොර යෙදීමෙන් පසු ජලය සම්පාදනය කළ යුතුය. ඊට අමතරව ග්ලිරිසයිඩියා කොළ කාබනික පොහොරක් ලෙස එකතු කළ හැකි අතර එමඟින් රසායනික පොහොර අවශ්‍යතාවය අඩු කර පාංශු තෙතමනය ආරක්ෂා කර ගත හැකිය.

වල් නෙලීම

කහ වගා කිරීමෙන් මාසයකට පසු වල් නෙලීම සිදු කළ යුතුය. දෙවන වල් නෙලීම රෝපණයෙන් මාස තුනකට පසුව සිදු කරන අතර තෙතමනය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා පාත්ති නැවත වසුන් කළ යුතුය. කාණු පිරිසිදු කිරීම හා පස් බුරුල් කිරීමද වල් නෙලීම සමඟ සිදු කෙරේ.

බෝග ආරක්ෂණය

රෝග

කොළ පැල්ලම්

මෙය දිලීර රෝගයකි. පළමුව කහ පැල්ලම් දිස්වන අතර පසුව ඒවා මුළු පත්‍රය පුරාම පැතිරෙයි. රෝගය ප්‍රබලවන අවධියේදී, කොළ දැවී ගිය ආකාරයක් පෙන්නුම් කරයි. ශෂ්‍ය විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයන් සහ විවිධ වගා ක්‍රම ආරක්ෂණ පියවරයන් ලෙස භාවිතා කරන අතර රෝගය බරපතල නම් මැන්කෝසෙබ් -2 (30gක් ජලය 10Lක මිශ්‍රකර) ඉසිනු ලැබේ.
කහ වල ඇති අනෙකුත් රෝග නම් හිරු එළිය හේතුවෙන් පත්‍ර පිළිස්සීම, කොළ කුණුවීම සහ රයිසෝම කුණුවීමයි.

පළිබෝධකයන්

කඳ විදින්නා

කහ වගාවට බලපාන ප්‍රධාන පළිබෝධකයා වන්නේ කඳ විදින්නාය. වැඩිහිටි සලබයා කොළ කොපුවල බිත්තර දමන අතර දළඹුවා ව්‍යාජ කඳට ඇතුළුවී ශාකයේ අභ්‍යන්තර පටක වලට හානි කරයි. මුලදී, ශාක කහ පැහැයට හැරී පසුව දුඹුරු පැහැයට හැරී මිය යයි. කඳ විදින්නාගේ ආක්‍රමණය හඳුනාගත හැකි ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණය වන්නේ මළ හදවත නම් තත්වයයි. පැතිරීම පාලනය කිරීම සඳහා හානියට පත් ශාක කොටස් විනාශ කළ යුතු අතර තත්වය බරපතල නම් නිර්දේශිත කෘමිනාශක ඉසිය යුතුය.

වෙනත් සුළු පළිබෝධකයන් ලෙස පත්‍ර රෝල් කරන දළඹුවන් සහ කොරපොතු කෘමීන් හඳුනාගත හැක.

අස්වනු හා පසු අස්වනු පිළිවෙත්

අස්වනු නෙලීම

අස්වනු නෙලීම සිදු කරනුයේ සිටුවීමෙන් මාස 8-10 කට පසුවය. කහ මාර්තු-අප්‍රේල් කන්නයේ සිටුවන්නේ නම් දෙසැම්බර් – ජනවාරි වන විට අස්වැන්න නෙළා ගැනීමට හැකිවේ. එම කාලය තුළ ශාක කහ පැහැයට හැරී කොළ වියළීමට පටන් ගනී. අස්වනු නෙළීම සිදු කරනු ලබන්නේ රයිසෝමවලට හානි නොවන ලෙසය. රයිසෝමවල ඇලී ඇති පස් කොටස් ප්‍රවේශමෙන් ලී කැබැල්ලකින් ඉවත් කළ යුතුය.

සැකසීම

මවු සහ ඇඟිලි රයිසෝම වෙන් කොට හොඳින් සෝදා සියළුම කඳ කොටස් ඉවත් කළ යුතුය. මැලවීම සඳහා දිනක් පමණ තැබිය යුතුය. මවු රයිසෝම කැබලිවලට කපා ගත යුතුය. රයිසෝම, ජලය තුන් කාලක් පමණ පිරවූ භාජනයක හොඳින් වසා මිනිත්තු 30 ක් පමණ තම්බා ගත යුතුය. නිසි ලෙස තම්බා ගත් විට රයිසෝම මෘදු වේ. ජලය වෙනුවට වාෂ්පයෙන් තම්බා ගැනීමද කළ හැකිය. කහ කිලෝග්‍රෑම් කිහිපයක් තම්බා ගැනීමට පීඩන උඳුන් ද භාවිතා කළ හැකිය. තම්බා ගත් ඉඟුරු දිනක් පමණ නිවසේ තබා හිරු එළියෙන් වියළීම කළ යුතුය. පළමු දින තුන තුළ වියළීම පැය 3-4 කට සීමා කළ යුතු අතර, ඉන් පසුව අඛණ්ඩව වියළීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. සම්පූර්ණ වියළීමේ ක්‍රියාවලියට දින 10-15 ක් අවශ්‍ය වේ. නිසි ලෙස වියළන විට ලෝහමය ශබ්දයක් ඇසෙනු ඇත. දීප්තිමත් කහ පැහැයක් ලබා ගැනීමට වියළි රයිසෝම රළු මතුපිටක් මත අතුල්ලනු ලැබේ.

ප්‍රමිතිගත ගුණාත්මක පිරිවිතර

  • තෙතමනය 9%
  • කර්ක්‍යුමින් 5-6%
  • ආගන්තුක ද්‍රව්‍ය (භෞතික බරට) 0.5%
  • අත්‍යාවශ්‍ය තෙල් 3-5%

ඖෂධීය හා රසායනික ගුණාංග

කහ වල ඇති ප්‍රධාන රසායනික සංයෝගය වන්නේ කර්ක්‍යුමින් ය. විශේෂය අනුවත් කෘෂි දේශගුණික තත්ත්වයන් අනුවත් කර්ක්‍යුමින් අන්තර්ගතය 2-6% අතර වෙනස් වේ.

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න