බුලත්

බුලත්

Piper betle L.
කුලය : Piperaceae

ඉතිහාසය

බුලත් යනු ශ්‍රී ලංකාව පුරා වැඩෙන සදාහරිත, බහු වාර්ෂික වැල් ශාකයකි. වාණිජ නිපැයුම වන්නේ කොළ වන අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් පුවක්, හුණු, දුම්කොළ සහ තවත් අමුද්‍රව්‍ය සමඟ සැපීම සඳහා යොදා ගනී. ශ්‍රී ලංකාවේ බුලත්විට සැපීම ක්‍රි.පූ. 340 දක්වා දිවෙන අතර එම කාලය තුළ රටේ කීර්තිමත් සමාජය විසින් බුලත් ඉතා වටිනා භාණ්ඩයක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී. බුලත් වල මූලාරම්භය මැලේසියාවේ හෝ නැගෙනහිර ආසියානු කලාපයේ යැයි විශ්වාස කෙරෙන අතර චීන හා අරාබි වෙළෙන්දන් විසින් ශ්‍රී ලංකාව සහ අනෙකුත් දකුණු ආසියානු රටවලට හඳුන්වා දුන් බව කියනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, බුලත්වල වල් දර්ශ දහයක් පමණ ශ්‍රී ලංකාවෙන් හමු වේ.

වර්තමානයේ බුලත් දේශීය පරිභෝජනය හා අපනයනය සඳහා වගා කරන අතර බුලත් වගා කරන ප්‍රධාන රටවල් වන්නේ ශ්‍රී ලංකාව, ඉන්දියාව, තායිලන්තය සහ බංග්ලාදේශයයි. ශ්‍රී ලංකා බුලත් ආනයනය කරන ප්‍රධාන රට පකිස්ථානයයි.

නිෂ්පාදන සහ ප්‍රයෝජන

මෙම ශාකය ඉහළ ආර්ථික හා ඖෂධීය වටිනාකමක් ඇති නමුත් පුරාණ කාලයේ සිටම එය සැපීම සඳහා සහ චාරිත්‍රානුකූල උත්සව සඳහා වෙනත් අවස්ථා සඳහා භාවිතා කර ඇත. බුලත් විටක අඩංගුවන ද්‍රව්‍ය සංයෝජනය විවිධ අමුද්‍රව්‍ය සමඟ රටින් රටට වෙනස් විය හැකිය.
අගය එකතු කළ නිෂ්පාදන කිහිපයක් සකස් කර ඇති අතර ඒවාට බුලත් මිශ්‍ර මදුරු විකර්ෂක දඟර සහ ක්‍රීම්, දන්තාලේප, මුඛ සේදීමේ දියර, ෂැම්පූ, මුහුණේ ගල්වන ක්‍රීම් වර්ග, ක්ෂණික බුලත් විට සහ කැට ආකාරය ඇතුළත් වේ.

ප්‍රධාන වශයෙන් වගා කරන ප්‍රදේශ

ශ්‍රී ලංකාවේ සෑම ප්‍රදේශයකම බුලත් වගා කරන නමුත්, අපනයනය සඳහා ඉහල ගුණාත්මයක් සහිත තද කොළ පැහැයේ ඝණකම් විශාල කොළ සහිත වාණිජ වටිනාකම ඉහල කළු බුලත් ලෙස හඳුන්වන ප්‍රභේදය කුරුණෑගල, ගම්පහ, කෑගල්ල, කළුතර සහ කොළඹ දිස්ත්‍රික්කවලට ප්‍රධාන වශයෙන් සීමා වී ඇත.

ප්‍රභේද

ශ්‍රී ලංකාවේ හමුවන බුලත් වර්ග ලෙස “මානෙරු”, “රටදළු”, “ගල්දළු” සහ “මෙටිපාල” දැක්විය හැක. ඒවා අතර “මානෙරු” සහ “රටදළු” වාණිජමය වශයෙන් වගා කෙරේ. ඉහත බුලත් වර්ග සහ වෙනත් ප්‍රභේද භාවිතා කරමින් ඉහළ අස්වැන්නක් ලබා දෙන ප්‍රභේද දෙකක් නිකුත් කරන ලදී. වර්ග දෙකක් නම් කර ඇත්තේ “නාරම්මාලි” සහ “නාරම්රති” යනුවෙනි. මෙම වර්ග දෙකේ විශේෂිත ලක්ෂණ පහත පරිදි වේ;

01. නාරම්මාලි –

  • පත්‍ර ලක්ෂණ – දිග: 25cm
  • පළල: 19cm
  • බර: 8g
  • වර්ණය: තද කොළ
  • අස්වැන්න නෙළන විට වැලකට කොළ අස්වැන්න: 50 – 60
  • අපනයන ගුණාත්මකභාවය සහිත කොළ%: 80
  • පත්‍ර අස්වැන්න (අපනයන ගුණාත්මකභාවය සහිත) / වර්ෂයකට අධාරක 1000කට: 1,200,000

02. නාරම්රති –

  • පත්‍ර ලක්ෂණ – දිග: 26cm
  • පළල: 17cm
  • බර: 8g
  • වර්ණය: ලා කොළ
  • අස්වැන්න නෙළන විට වැලකට කොළ අස්වැන්න: 60 – 65
  • අපනයන ගුණාත්මකභාවය සහිත කොළ%: 75
  • පත්‍ර අස්වැන්න (අපනයන ගුණාත්මකභාවය සහිත) / වර්ෂයකට අධාරක 1000කට: 1,050,000

පාංශු සහ දේශගුණික අවශ්‍යතා

පස

ශ්‍රී ලංකාවේ තෙත් සිට වියළි දේශගුණික කලාපයේ හොඳින් ජලය බැස යන සාරවත් පසෙහි බුලත් වගා කළ හැකිය. විශේෂයෙන් කුරුණෑගල සහ ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කවල ඇති ලැටරිටික් හා මැටි ලෝම පස් බුලත් වගාව සඳහා ඉතා යෝග්‍ය වේ. දිය රඳන, සේලයින් හෝ ක්ෂාරීය පස වර්ධනය බුලත් වගාවට සුදුසු නොවේ.

දේශගුණය

බුලත් වැල්වල වර්ධනය සඳහා හොඳින් ව්‍යාප්ත වාර්ෂික වර්ෂාපතන තිබීම අවශ්‍ය වේ. බුලත් හිරු එළිය ප්‍රියකරන ශාකයක් වන නමුත් වියළි කලාපයට වඩා තෙත් කලාපයේ සහ අතරමැදි කලාපවල වඩා හොඳ තත්ත්වයේ කොළ නිපදවයි. බෝගය සාර්ථකව වගා කිරීම සඳහා සුදුසු සෙවන මට්ටම් සහ කෘත්‍රීම ජල සම්පාදනය අත්‍යවශ්‍ය වේ. උණුසුම් වියළි සුළං හානිකර වන අතර වැල වර්ධනය වළක්වයි.

බෝග ස්ථාපනය

රෝපණ ද්‍රව්‍ය

සාමාන්‍යයෙන් බුලත් ප්‍රචාරණය කරනු ලබන්නේ දඬු කැබලි භාවිතා කිරීමෙනි. දඬු කැබලි නිරෝගී විය යුතු අතර සාපේක්ෂව විශාල හා තද කොළ පැහැයෙන් යුත් ඉහළ අස්වැන්නක් සහ කොළ සහිත මව් වැල් වලින් ගත යුතුය. දඩු කැබලි කෙලින්ම රෝපණය කළ හැකිය. එසේ නැතහොත් මතුපිට පස්, ගොම පොහොර, කොහු බත් හා වැලි සමාන කොටස් මිශ්‍රණයකින් පුරවා ඇති පොලිතීන් මලුවල සිටුවා ඇති මූල පද්ධතිය වැඩුණු දඬු කැබලි වලින් රෝපණය කළ හැකිය.

ක්ෂේත්‍ර රෝපණ

බුලත් සාමාන්‍යයෙන් ගිලුණු පාත්ති වල සිටුවනු ලැබේ. ක්ෂේත්‍රය තැනිතලා විය යුතු අතර, හොඳින් ජලය බැස පරිදි සකස් කල හොඳින් හිරු එළියට නිරාවර්ණය වී තිබිය යුතුය. භාවිතා කරන ක්ෂේත්‍රය අවම වශයෙන් අවුරුදු 2 ක් වත් බැක්ටීරියා කොළ ආසාදනයෙන් තොර වූ ක්ෂේත්‍රයක් විය යුතුය. ඉඩම් සැකසීමෙන් පසු, සාමාන්‍යයෙන් මීටර් 1.2×7.5 ප්‍රමාණයේ පාත්ති සකස් කරනු ලැබේ. ඇති ඉඩ ප්‍රමාණය අනුව පාත්ති ප්‍රමාණය වෙනස් විය හැකිය. කළමනාකරණ පිළිවෙත් සහ රෝග පැතිරීම පාලනය කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් පරතරයක් පාත්ති අතර තැබිය යුතුය. පාත්ති පිදුරු පුළුස්සා හෝ අළු යොදා විෂබීජහරණය කළ යුතුය. පාත්ති සමූහය වටා සෙන්ටිමීටර 30 ක් පළල, සෙන්ටිමීටර 60 ක ගැඹුරකින් ජලාපවහන ඇළ සෑදිය යුතුය. බුලත් වැල් වලට ඉහල නැගීම සඳහා කෘත්‍රීම, සජීවී හෝ මියගිය ආධාරක සැපයිය යුතුය. සෙන්ටිමීටර 45×45 පරතරයෙන් පාත්ති තුළ කොටස් ලෙස හැඳින්වෙන ආධාරක සිටුවිය යුතුය. අධාරකයක් අසල දඬු කැබලි දෙකක් සිටුවනු ලැබේ. සිටුවීමට පෙර දඬු කැබලි මිනිත්තු 2 ක් පමණ දිලීර නාශක මිශ්‍රණයක ගිල්විය යුතුය. පාත්ති වෙනුවට බුලත් තනි ශාක ලෙස ස්ථාපිත කළ හැකිය. දඬු කැබලි, මතුපිට පස් හා ගොම පොහොර මිශ්‍රණයෙන් පුරවන ලද සෙන්ටිමීටර 30×30 වලවල් වල රෝපණය කළ හැකි අතර විෂ්කම්භය සෙන්ටිමීටර 2-4 විෂ්කම්භයක් සහිත ආධාරක සිටුවීම කළ යුතුය. ශාක අතර පරතරය මීටර් 1.8×1.8 වේ. සජීවී ආධාරක ලෙස Gliricidia sepium හෝ මැරුණු එහෙත් කල් පවතින දැව ආධාරක භාවිතා කළ හැකිය.

පාත්ති සති 4-6 ක් පමණ පොල් අතු හෝ වෙනත් සෙවන ද්‍රව්‍ය වලින් ආවරණය කළ යුතුය. දිනකට වරක් හෝ දෙවරක් පාත්තිවලට ජලය දැමිය යුතුය. දින 20-45 ක් ඇතුළත සිටවූ දඬු කැබලිවලින් රිකිලි දැමීම ආරම්භ වන අතර ඉන් පසු ක්‍රමයෙන් සෙවන  ඉවත් කළ යුතුය.

බෝග කළමනාකරණය

පොහොර යෙදීම

සෑම සති 3-4 කට වරක් බුලත් කොළ නෙලා ගනු ලබන අතර එමඟින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයේ පෝෂ්‍ය පදාර්ථ ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉවත් වී යයි. එබැවින් ඉහළ අස්වැන්නක් සහ වඩා හොඳ වර්ධනයක් සඳහා රසායනික පොහොර යෙදීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

පොහොර නිර්දේශය

යූරියා 195g
ත්‍රිත්ව සුපර් පොස්පේට් 65g
ම්‍යුරියේට් ඔෆ් පොටෑෂ් 100g
කීසරයිට් 60g
ඉහත මිශ්‍රණයෙන් ග්‍රෑම් 420 ක ප්‍රමාණයක් සති තුනකට වරක් බුලත් වැල් 100 කට යෙදිය යුතුය.

කාබනික පොහොර

මුලදී ගොම පොහොර හෝ කොම්පෝස්ට් මාසයකට පමණ පසු පාත්තියට යෙදිය යුතු අතර එය පස සමඟ හොඳින් මිශ්‍ර කළ යුතුය. මෙහිදී අළුතින් වගා කළ දඬු කැබලිවලට හානි නොවීමට වගබලා ගත යුතුය. හොඳින් දිරාපත් වූ කුකුළු පොහොර හෝ එළු පොහොර ද බුලත් සඳහා භාවිතා කළ හැකිය. දිරාපත් වූ ග්ලිසරීඩියා කොළ යෙදීම වඩා හොඳ වර්ධනයක් සහ ඉහළ අස්වැන්නක් ලබා ගැනීම සඳහා වඩාත් ප්‍රයෝජනවත් වේ.

කප්පාදු කිරීම හා පුහුණුව

සාමාන්‍යයෙන් වැල් සජීවී හෝ මැරුණු ආධාරක මත පුහුණු කරන නමුත් කොන්ක්‍රීට් කණු හෝ කොහු ලණු ද ආදේශක ලෙස භාවිතා කළ හැකිය.
බුලත් වැල මීටර් 1 ක් උසට කප්පාදු කිරීම වඩාත් සුදුසු වන්නේ පාර්ශ්වික අංකුර ඉහල නැංවීමටත් සහ අස්වැන්න වැඩිකිරීමටත් සඳහා ය.
මීටර් 1.2 ක වර්ධනයෙන් පසු බුලත් වැල් සඳහා මැසි ස්ථාපිත කෙරේ.

බෝග ආරක්ෂණ

රෝග

1. බැක්ටීරියා කොළ අංගමාරය
Xanthomonas campestris betlicola ලෙස හඳුන්වන බැක්ටීරියා මගින් බුලත් කොළ අංගමාරය ඇතිවේ. වැසි සමයේදී රෝග වසංගතයක් බවට පත්වේ. පළමු ලක්ෂණය වන්නේ පත්‍රයේ යටිපැත්තේ තෙල් සහිත පැල්ලම් ඇතිවීමය. ක්‍රමයෙන් ඒවා පැතිරී දුඹුරු හෝ කළු පැහැයට හැරේ. තත්වය බරපතල වූ විට මෙම පැල්ලම් කඳ දක්වා පැතිර යා හැකි අතර, කොළ සහ ගැට ස්ථානවලින් පතනය වීම සිදුවේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ශාකය මිය යා හැකි නමුත් රෝගය පහසුවෙන් අනෙකුත් වැල් වලට ද පැතිර යා හැකිය. දරුණු ලෙස රෝගී වූ ශාක විනාශ කිරීම හැර වෙනත් පාලන පියවරක් හඳුනාගෙන නොමැත. රෝගී ශාක හා අසල ඇති ශාක එම ස්ථානයේදීම පුළුස්සා දැමිය යුතුය. පැතිරීම පාලනය කිරීම සඳහා දිලීර නාශකයක් යෙදිය හැකිය. වැල්වල ඇති මේරූ කොළ ඉවත් කළ යුතු අතර දිලීර නාශකයක් එක් වරක් හෝ දෙවරක් බුලත් වැල් වලට ඉසිය යුතුය. ආසාදිත බුලත් වගා බිම් සඳහා රසායනික පොහොර හා ජලය යෙදීම අඩු කිරීමෙන් රෝග පැතිරීම පාලනය කළ හැකිය. රෝගවලින් තොර රෝපණ ද්‍රව්‍ය භාවිතය, ජල සම්පාදනය සඳහා කෘෂි ළිඳක් හෝ හුදකලා ජල ප්‍රභවයක් භාවිතා කිරීම සහ දැඩි සනීපාරක්ෂක පිළිවෙත් අනුගමනය කිරීම රෝග බෝවීම වළක්වා ගත හැකි වැදගත් ක්‍රම වේ.

2. පාද කුණුවීමේ රෝගය
පාද කුණුවීමට හේතු වන්නේ Phytopthora, Coletotricum සහ Rzoctoniya යන දිලීරයි. මැටි පසෙහි මෙම රෝගය වසංගතයක් බවට පත්විය හැකිය. පළමු ලක්ෂණය වන්නේ බුලත් වැල මැලවීමයි. බුලත් වැල සම්පූර්ණයෙන් ම ගලවා දැමූ විට කළු පැහැයෙන් වියළී ගිය මුල් දැකිය හැකිය. ක්‍රමයෙන් මෙය අසල බුලත් වැල්වලට ද පැතිරෙයි.
වැලෙහි පාදයට දිලීර නාශකයක් යෙදිය හැකිය. දෙවනුව, බුලත් වැලෙහි පළමු හා දෙවන ගැට ආවරණය කිරීම සඳහා ගොම පොහොර සහ මතුපිට පස් 1: 1 අනුපාතයක් සහිත මිශ්‍රණයක් බුලත් වැලෙහි පාදයට යෙදිය යුතුය. එය පාදස්ථ ගැටවලින් නව මුල්වල වර්ධනය වැඩි කරයි.

3. බුලත් කොළ වල දුඹුරු පැහැ ලප
මෙම දුඹුරු ලප ඇති කරන්නේ Phytopthora, Coletotricum සහ Sercusphora දිලීර විසිනි. රෝගය මුල් අවස්ථාවේ දී නොසලකා හැරිය හොත් එය සැලකිය යුතු ලෙස හානි දායක විය හැක. මුලින් දැකිය හැකි ලක්ෂණය කහ පැහැති දාරයක් සහිත දුඹුරු ලප වේ. හානි වූ පත්‍ර ඉවත් කිරීමෙන් රෝගය පැතිරීම පාලනය කල හැක. රෝගී තත්වය දරුණු වන්නේ නම් දිලීර නාශකයක් යෙදීම නිර්දේශ කරනු ලැබේ. . වැල්වල ඇති මේරූ කොළ ඉවත් කළ යුතු අතර දිලීර නාශකයක් එක් වරක් හෝ දෙවරක් බුලත් වැල් වලට ඉසිය යුතුය.

4. නෙමටෝඩාවන්ගේ හානි
සමහර බුලත් වගාවන්වල දී කලාතුරකින් වැල් මියයාම දැකිය හැක. එයට ප්‍රධාන හේතුව නෙමටෝඩා හානි ය. නෙමටෝඩාවන් මූල පද්ධතියට යම් ප්‍රමාණයකට හානි කරන අතර, ඒ මත බැක්ටීරියා සහ දිලීර මගින් ද්විතියික ආසාදන ඇති කරමින් පාදස්ත කුණුවීම නම් තත්වය ඇති කර මූල මණ්ඩලය විනාශයට පත් කරයි. එමගින් බුලත් වැල මිය යන නමුත්, මෙම තත්වය නිතර දැකිය හැකි තත්වයක් නොවේ.  

පලිබෝධ

ආර්ථික වැදගත්කමක් උසුලන පලිබෝධ හානි වාර්තා වී නොමැති වුවත් යුෂ උරාබොන කෘමීන්ගෙන් පත්‍රවලට වන හානි සහ රතු මයිටයන්ගෙන් පත්‍රවලට සිදුවන හානි බුලත් වගාවන්වල නිතර දැකිය හැක.

කණාමැදිරි හානිය

හානි පමුණුවන කෘමියා වන්නේ Dispinctus politus ය. යහපත් වගා පිළිවෙත් මගින් මෙම හානිය පාලනය කරගත හැක.

දෙපුල්ලි රතු මකුළු මයිට හානිය

Tetranychus urticae කෘමියා විසින් හානිය ඇති කරයි. හානිකර රෝග ලක්ෂණ අතරට ආන්තිකයේ කොළ රෝල් කිරීම සහ beaked in to small particles when striking leaves ඇතුළත් වේ. හානිය දැඩි නම් අවම කිරීම සඳහා කෘමිනාශක යෙදීම නිර්දේශ කරනු ලැබේ. එවිට බුලත් වැල්වල මේරූ කොළ ඉවත් කළ යුතු වේ.

අස්වනු හා පසු අස්වනු පිළිවෙත්

අස්වනු නෙලීම ආරම්භ කරනුයේ බුලත් වැල දිග මීටර් 1.2-1.8 දක්වා වර්ධනය වූ විටය. මුලින් ප්‍රධාන කඳේ පහළ කොටස්වලින් පරිණත කොළ (කඳ කොළ) 2-3 වතාවක් ඉවත් කෙරේ. ඊට පසු ප්‍රධාන කඳෙන් සහ පාර්ශ්වීය වැල්වලින් බුලත් කොළ අස්වනු නෙලනු ලැබේ. අපනයන වෙළඳපොළ සඳහා සති තුනක පරතරයක් බුලත් අස්වැන්න ලබාගන්නා අතර දේශීය වෙළඳපොළ සඳහා සති දෙකක කාල පරතරයක් සුදුසු වේ. නෙළන ලද බුලත් අස්වනු වෙළඳපොලට යැවීමට පෙර එක් අතකට කොළ 40 බැගින් බැගින් (අත්) මිටි සකස් කරනු ලැබේ. අපනයන වෙළඳපොළ සඳහා එම මිටි විශේෂයෙන් සකස් කරන ලද වේවැල් කූඩා තුල අසුරනු ලැබේ.

ඖෂධීය හා රසායනික ගුණාංග

බුලත් කොළ වල වැදගත් සංඝටකය වන්නේ වාෂ්පශීලී තෙල් ය. ශ්‍රී ලංකාවේ බුලත් තෙල්වල හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන සංයෝග සමහරක් වන්නේ β- ෆෙලන්ඩ්‍රීන්, 4-ටර්පිනෝල්, ඉයුජිනෝල්, චාවිබිටෝල් ඇසිටේට්, සැෆ්‍රෝල් සහ ඇලිල්පිරොකැටෙකෝල් ඩයසිටේට් ය.

ප්‍රමිතිගත ගුණාත්මක පිරිවිතර

බුලත් සඳහා නිශ්චිත ගුණාත්මක පරාමිතීන් නොමැත. නමුත් පහත සඳහන් නිර්ණායක සලකා බලනු ලැබේ.
පත්‍රයේ ප්‍රමාණය – අවම වශයෙන් දිග සෙන්ටිමීටර් 20 ක් සහ පළල සෙන්ටිමීටර 15 ක්
වර්ණය – හොඳින් පරිණත තද කොළ පැහැති කොළ
තද සුවඳ
කොළවල නැවුම්බව
කොළයේ නටුවේ දිග සෙන්ටිමීටර් 2.5-3.0 විය යුතුය.

ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙන්න